Dirk Heylen over het zwartepietendebat (bijdrage in De Juristenkrant)

Arbeidsrecht toegepast (achtste editie)

Ook in België is het zwartepietendebat in alle hevigheid losgebarsten. Het is een geladen discussie. Voorvechters van beide kampen putten zich uit in argumenten om hun gelijk te halen en gaan daarbij soms erg ver. Hieronder tracht ik een – tot nog toe onderbelichte – kant van het probleem te analyseren: zijn de zwarte pieten bedienden of arbeiders?

Hoofd- of handenarbeid?

Volgens de artikelen 2 en 3 van de Arbeidsovereenkomstenwet ligt het onderscheid in het werk dat men doet: doet men hoofdzakelijk hoofdarbeid, dan is men bediende, doet men hoofdzakelijk handenarbeid, dan is men arbeider. Dit basisprincipe toepassen op de zwarte piet geeft geen uitsluitsel. Enerzijds moeten de pieten de administratie bijhouden van welke kindjes flink zijn geweest en daaromtrent de Sint adviseren. Ze moeten oplijsten welke wensen de kindjes hebben en die registreren in een ERP-pakket. Die wensen moeten gefilterd worden – niet alle kindjes krijgen wat ze willen – en de bestellingen moeten geplaatst worden. Ten slotte moeten ze er met hun track-and-tracesysteem voor zorgen dat het juiste pakje op het juiste adres wordt geleverd. Dat zijn duidelijk bediendentaken.

Maar daarnaast moeten de pieten er ook voor zorgen dat alle pakjes fysiek uit het centrale magazijn worden gehaald; ze moeten worden verladen en naar de verschillende distributiepunten gebracht. En vooral: de pieten moeten de zak dragen waarin de pakjes zitten, over de daken lopen en in de schouwen klimmen om de pakjes te leveren. Dat zijn duidelijk arbeiderstaken. Het gegeven dat de pieten de roe bedienen voor de stoute kindjes – wat ontegensprekelijk handenarbeid is – mag in de beoordeling niet in aanmerking genomen worden omdat die handeling bij wet verboden is. Het komt mij voor dat het zwaartepunt van de activiteiten van de pieten bij het tweede ligt en dat ze arbeiders zijn.

En wat met de Sint?

Maar daarmee zijn alle problemen niet opgelost. Onder welk paritair comité valt de Sint? Het belangrijkste criterium om het bevoegd paritair comité te bepalen is de activiteit die werkelijk wordt uitgeoefend door de werkgever. En wat is die? Valt die onder de zelfstandige kleinhandel? Een voorwaarde daarvoor is dat er minder dan 20 werknemers zijn. Maar hoeveel pieten heeft de Sint eigenlijk: meer of minder dan 20? Of valt de activiteit onder transport?

Dat is allemaal van belang, al is het maar om te weten of de zwarte pieten werken in een sector waar nachtarbeid toegelaten is. Zoals iedereen weet, werken zwarte pieten op 5 en 6 december voornamelijk in een regime van nachtarbeid – al dan niet met overschrijding van het toegelaten aantal uren. Hebben ze recht op een toeslag? En nog een andere kwestie: wordt hun werkkledij – het gekende kleurrijke uniform – ter beschikking gesteld door de Sint, of staan ze zelf in voor het wassen en onderhoud ervan, zodat ze aanspraak kunnen maken op een kledijvergoeding? Ook hun recht op een maaltijdvergoeding is discutabel: ze krijgen immers via de schoenen van de kindjes enorm veel knabbels toegeschoven.

Geen klein bier

Maar kwalijker is de gewoonte in bepaalde streken om voor zwarte piet ook een pintje bier klaar te zetten bij het schoentje. Hoe de Sint in die omstandigheden het preventief alcohol- en drugsbeleid op de werkvloer van cao 100 implementeert in zijn arbeidsreglement, is niet duidelijk. Nochtans is dat niet onbelangrijk, omdat bij het nachtelijk werk van de pieten heel wat gevaarlijk klim-en klauterwerk over de daken komt kijken. Weinigen weten dit, maar voor de inspectiediensten van welzijn op het werk is de nacht van 5 op 6 december een drukke nacht: door hun controlebevoegdheid met betrekking tot de veiligheid op het werk zijn zij gehouden te controleren of alle pieten die werken op grote hoogte hun veiligheidsharnas wel correct dragen.

U merkt het: de discussie in Nederland over de kleur van de pieten is slechts klein bier in vergelijking met de discussies waar we in België mee kampen.

Een tip voor de Sint: stel een goed contract op en werk met zelfstandige pieten, en alle problemen zijn opgelost.


Bron: Interview met Dirk Heylen in De Juristenkrant



Over het boek

Arbeidsrecht toegepast (achtste editie)
ARBEIDSRECHT TOEGEPAST (ACHTSTE EDITIE)


Dirk Heylen en Ilse Van Puyvelde

September 2021
ISBN 9789400013483

- Concrete voorbeelden en veelvuldige verwijzingen naar de rechtspraak maken de meest ingewikkelde materies transparant.
- Met online oefeningen voor studenten.
- Geactualiseerd tot juni 2021.


Meer informatie